AmbalaJ

Dünyanın en eski ambalajlarından ahşap ambalaj, sertlik ve daya­nıklılık özelliklerinden dolayı ağır kırılgan yüklerin, havalandır­ma özelliğinden dolayı taze meyve ve sebzenin ambalajlanmasında yay­gın olarak kullanılır. Ahşap ambalaj en ucuz ambalajdır varsayımı bugün artık tümüyle geçerliliğini yitirmiştir. Yüksek kaliteli keresteden yeni teknolojilerle üretilen sandıklar, ilkel teknoloji ve uygun olmayan keresteden üretilen sandıklar arasında fiyat farkı mevcuttur. Ancak burada; sonuç önemlidir. Sonuçta ucuza temin edilen sandık üstlendiği işlevi yerine getiremeyip içindeki ürüne zarar verdiğinden daha pahalıya mal olur.

Ahşap ambalajın malzemesi odundur. Odunun yoğunluğu 0,32 gr./m³’ten 1,15 gr./m³'e kadar değişir. Yoğunluğu yüksek odunların, çivi tutma özellikleri ve direnci yüksektir. Ancak büyük çatlama ve büzülme özelliği gösterirler. Odunlar dayanım ve çivi tutma özelliklerine göre dört gruba ayrılır:

1.Grup: Yumuşak, hafif sert odunlar olup çam, ladin, kestane, kavak, ıh­lamur gibi ağaçlardan oluşur. Bu gruptaki odunlar; ikinci gruba göre da­ha fazla çatlamaya eğilimi olan odunlardandır.

2.Grup: Büyük çivi tutma gücü olan kara çam, sarı çam gibi ağaçlardan oluşur.

3.Grup: Orta sertlikteki odun cinslerini kapsar. Bu grup 2. grup ile aynı fiziksel dayanıklılıkta ve çivi tutma gücündedir, çatlamaya karşı daha da­yanıklıdırlar. Bu grup, telli, kontrplak kutuların birçok kısmının yapımın­da kullanılır.

4.Grup: Bu grup meşe dişbudak, ceviz, kayın gibi sert odunları içerir. Bu gruptaki ağaçların işlenmesi zordur, bunlarla çok sağlam telli ve kontrp­lak kutu yapılır. Kutu yapımında kullanılan odunun rutubetinin %15 do­layında olması ve malzemede çatlak, yarık, çapraz damar, çürük, böcek yeniği gibi kusurların olmaması verimli bir ahşap ambalaj elde edilmesi için çok önemlidir. Ayrıca kutu üretiminde kullanılacak ahşapta, budak büyüklüğü genişliğin üçte birinden fazla olmamasına, çivi çakılacak yer­lerin budaksız olmasına dikkat edilmelidir. Ahşaptaki nem oranı da, dayanımını etkileyen önemli faktörlerden biridir. Ahşaptaki nem miktarı azaldıkça dayanım artar.

Ahşap Ambalaj Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Kriterler

·        Kerestenin yoğunluğu, dayanıklılığı ve çakılan çivilerin kolay ya da zor sökülmesiyle   direkt    orantılıdır. Kuruduktan   sonra   yoğunluğu   640 kg./m³’den yüksek olanlar ambalaj için kullanılmamalıdır. Benzer şekil­de yoğunluğu 350 kg./cm³ düşük olan kereste ise; sandık üretmek için yeterli derecede dayanıklı olmaz.

·        Kerestenin nem içeriği. Biçilen kerestenin büyük bir çoğunluğunun nem içeriği %30 - 40 arasındadır. Ambalaj için en uygun kerestenin nem miktarı %15 - 20 olmalıdır. Bu sayı kuruduktan sonra kerestenin çekme­si hem de taşımada ağırlık tasarrufu bakımından önemlidir.

·        Kerestenin kalitesi. Biçilen kereste hafif ya da ciddi bir takım hatalara sahip olmamalıdır.

·        Kullanılan çiviler. Ahşap sandıkların oluşturulmasında ve kapağının çakılmasında çok çeşitli çiviler kullanılır. Oluklu ya da özel diş açılmış çi­vilerin kullanılması tercih edilmelidir.

·        Kullanılan kerestenin boyutları. Ahşap esaslı kutu ya da sandık üret­mek için uygun boyutlu kerestenin seçilmesi hem ekonomik nedenlerle hem de ortaya çıkan ambalajın dayanıklılığı için çok önemlidir.

·        Sandığın içine konulacak ürünün ağırlığı, sandık seçiminde göz önüne alınması gereken bir başka noktadır.

AHŞAP AMBALAJ ÇEŞİTLERİ

Çivili Sandık : Bunlar; bir dip, iki yan, iki baş ve bir kapağın birbirine çi­viyle tutturulmuş paralel yüzlü ahşap ambalajlardır. Kullanım alanına göre çok değişik monte edilmiş çivili sandıklar mevcuttur.

Lata Sandık : Tüm elemanları belirli aralıklarla dizilmiş latalardan oluş­muş, yan ve baş elemanları köşe ve baş çıtaları ile tutturulmuş sandıktır. Bu sandıklar dıştan gelen gerilimlere çıtaları sayesinde karşı koyarlar. Latalı sandığın bu özelliği diğer sandıklarda yoktur. Lata sandığın dayanıklılığını arttırmak için metal şerit çember de kullanılır. Lata sandığın yapımında kullanılan ahşapların seçimi üzerine binen yüke göre yapıl­malıdır. Lata sandıklarda köşegenel olarak kullanılan yapı elemanları çok önemlidir. Lata sandıklarda köşegenel yerleştirme, paralel ya da dik yerleştirmeye göre dayanıklılığı on kat arttırır.

Papel : Demonte sandık malzemesi ni­teliğindeki papel, özellikle kavak ağacı olmak üzere soyulmaya uygun yumuşak ağaç tomruklarının istenilen milimetrik boyutta, otomatik torna makinelerinde seri ve çok hızlı bir şekilde soyularak 3,8 mm.'den 8 mm.'ye kadar kalınlıkla elde edilir. Soyulduğunda çok yaş du­rumda olan papellerin modern üretim tesislerinde bulunun özel kurutma fı­rınlarında fazla nemi alınarak dayanımı arttırılır. Böylelikle küflenmesi önlenir ve çok hafifler. Fırınlanan papeller, bağlama şeritleriyle bandajlanarak paketlenir. Papeller, tel dikiş ya da agraf makineleri kullanılarak üretilen meyve, sebze sandıklarının ana malzemesini oluşturur. Acil sandık ge­reksinimlerini karşılamak için papeller büyük bir olanaktır. Sandıklara konulacak tarımsal ürünün toplandığı alanlarda, papellerden üstü açık Hollanda tipi sandık üretmek çok kolaydır. Ayrıca gerekliğinde papeller palet tahtası işlevini de görebilir.

Tel Dikişli Sandık : Tel dikişli sandık, temiz, kokusuz, pürüzsüz yüzeyli, milimetrik boyutlu, fırınlanmış papeller ile çıtaların, özel alaşımlı direnç­li tellerle çok duyarlı otomatik makinelerde dikilmesiyle oluşturulur. Tel dikişli sandıklar düz ve korumalı ortamlarda taşınmalı, depolanmalıdır. Tel dikiş sandığın yapımında üçüncü grup ve dördüncü grup ahşaplar kullanılır ancak kullanılan malzemede budak çapraz damar gibi kusurla­rı olmaması, ahşaptaki rutubetin %10 dolaylarında olmasına özellikle dikkat edilmelidir.

Çivili sandık için kullanılan mal­zemenin yarısından aynı özellikli tel dikişli sandık üretilir.

Çivili sandığa göre daha ekono­mik olan tel dikişli sandıklar, darbelere karşı direnci daha azdır ve düzgün istiflenmeleri olası değildir. Ancak açılır katlanır özellikte metilen tel dikişli san­dıkların büyük kullanım avantaj­ları vardır. Bunlar:

• Açılır katlanır özelliği nedeniy­le boş iken düz tabakalar halinde durur. Böylece, ürün dolum yerinde, stoklamada ve özellikle taşımada çok büyük ölçüde maliyet ve alan tasarrufu sağlar.

·        Çok kısa zaman dilimi içinde montajı yapılarak kullanıma hazır hale getirilir. İçindeki ürünü kontrol amacıyla defalarca açıp kapamak müm­kündür.

·        Ana malzemesi olan papeller özel kurutma fırınlarında kurutulduğun­dan son derece hafiftir. Küflenmez, üstelik özel dizaynı nedeniyle ürü­nün doğal havalanmasını sağlar.

·        Nem, su ve diğer iklim koşullarına dayanıklıdır.

·        Bağlantı telleri esneklik sağladığından içindeki ürünü sallanma, düş­me, basınç, çarpma gibi etkilerden korur.

• Kullanılan ileri teknolojiler nedeniyle kısa zamanda ve çok büyük öl­çekte üretilir.
• Ürünün özellik ve konumuna uygun olarak paletli ya da demonte par­çalar halinde üretilir.
• Çok geniş bir kullanım alanına sahiptir.

Katlanabilir Sandık : Katlanabilir sandık kapak ve kenar yapı elemanlarının demontajına gerek kalmadan katlanabilme özelliğine sahip sandıklardır. Bu sandıklarda taşıyıcı palet doğrama kalitesinde çam kerestesi; çivi ve yapıştırma ile birleştirilir. Taban ve kenarlar; iç basınca karşı yan panoları takviye eden galvanizli metal parçalarla donatılır. Ancak, tel kullanımının yarattığı sağlamlık ve esneklik ölçüsünü yakalayabilmek için papel yerine tahta plakalar ya da yaygın olarak suya dayanıklı kontrplak parçaları kullanılarak üretilir.

Dibi Kendiliğinden Kapanan Sandık : Paletsiz, çok hafif, katlı halde çok az yer tutan küçük boyutlarda katlanabilir sandıktır. Hiç bir alet ya da birleştirme parçası kullanmadan süratle hazır hale getirilme, sağlamlık , boşken depolamada yer kazanma, standart ya da ölçü üzerine üretim mallarının güvenliği, tasarım, içindeki ürünün kimliğini belirtme avanta­jı, kilitleme olanağı. Dibi kendiliğinden kapanan sandıklar 6 ya da 10 mm.'lik kontrplaktan üretilir. Tekrar kullanılmayan ve tekrar kullanıla­bilen tipleri mevcuttur. Bu sandıklarda yan plakalarda, elle tutma oyuk­lar, kulplar, kapak üzerinde kilitleme mandalları mevcuttur.