AmbalaJ

Metal

Teneke: Soğuk olarak haddelenmiş düşük karbonlu çelik levhanın her iki yüzü de elektrolitik olarak çok ince kalay ile kaplanır. Kalay katmanı çeliği paslanmaya karşı korumak için kullanılır. Kalayın ürüne uyumunu arttırmak için kapaklar laklanabilir. Teneke levhadan kapaklar sağlam oldukları için vakumlu ya da basınçlı kapama işlemleri için uygundur.

Kalaysız Çelik Ya da TFS: Soğuk olarak haddelenmiş levha ve çok ince bir krom / krom oksit katmanı ile kaplanmış levhadan üretilen kapaklar­dır. TFS'den üretilen kapaklar, tenekeden üretilen kapaklarla aynı özel­liğe sahiptir. TFS artan bir şekilde taç kapak, basınca dayanıklı kapatma­lar için kullanılır.

Alüminyum: Alüminyum da ürününe uygunluğunu arttırmak için astar­lanabilir ya da laklanabilir. Diğer taraftan şekillendirme kolaylığı bakı­mından bir avantaj olan yumuşaklık, başka bakımdan bir dezavantaj sa­yılabilir. Çünkü vakumlu ya da basınçlı kapamalar için yeterli derecede sağlam olmayabilir. Alüminyum kapaklar yaygın bir biçimde vidalı kapak ile kurcalandığı belli olan kapaklar ile gazlı ve gazsız çeşitli içecekler için kullanılır.

Plastik

Kapakların üretiminde kullanılan plastikler, iki grup altında toplanır. Bunlar termoplastikler ve termosetlerdir.

Termoplastikler kalıplandıktan sonra ısıtılarak yeniden yumuşatılabilir ya da geri dönüştürülebilir. PE, PP termoplastiktir.

PE: LDPE ve HDPE olmak üzere iki şekilde kullanılır. Her ikisinin de nem bariyer özelliği mükemmeldir. LDPE'den üretilen kapakların gaz bariyer özelliği HDPE'den üretilen kapaklardan daha düşüktür. PE, ucuz bir kapak malzemedir. Ancak kimyevi maddelerin (deterjanların) amba­lajlarının kapakları için uygun değildir. Çünkü çatlarlar.

PP: Enjeksiyon kalıplama yöntemiyle şişe ve kavanozların kapaklarının üretiminde kullanılır. Asit, alkali, yağ ve hemen hemen bütün solventlere direnci, normal ısı derecesinde, çok iyidir. Düşük ısı derecesinde ise; PP kırılgandır.

Termosetler; bir kez kalıplanır ve geri dönüştürülemezler. Fenol formaldehid ve üre-formaldehid kapak üretilen termosetlerdir.

Feno Formaldehidler: Isıl olarak katılaşan termoset plastiktir. Odun ta­laşı ve pamuk lifleri gibi dolgu malzemeleri ile karıştırılarak kullanılır. Fenolik kapaklar sert, yoğun ve çok katı olup ısıya dirençleri çok iyidir. Darbeye maruz kalmaları durumunda ise kırılgandır. Fenolikler oksitle­yicilere, seyreltik asitlere ve alkalilere karşı (ancak kuvvetli alkaliler fenoliklerin ayrışmasına neden olur) dayanıklıdır. Solventlere karşı direnci yüksek olan fenolik kapakların rengi siyah ya da kahverengi olur.

Üre Formaldehit: Isıl olarak katılaşan termoset bir malzemedir. Üre bi­leşikleri malzemeler son derece sert , katıdır ve uzayıp kısalmaz, şekilleri bozulmaz. Bu tip kapaklar, kokusuz ve tatsız olup yüksek ısıya dirençleri çok iyi olup her tip yağ, gres ve organik eriyiklere karşı bariyer özelliği çok yüksektir. Fakat kuvvetli asitler tarafından etkilenir. Üre bileşikleri çok çeşitli renklerde üretilir ve plastik kapak malzemelerinin en pahalı olanıdır.

Bir şişe, kavanoz, ya da tüp için ne tip ya da ne cins bir kapak seçilirse se­çilsin aşağıdaki temel gereksinimleri karşılamalıdır.

·        Kapak, ürün ve ambalaj ile uyumlu olmalıdır. Yani kapak, ambalajın
içindeki ürüne ve ambalajın kendisine ne etkileyecek ne de ondan etkile­necektir. Ayrıca kapak olası sterilizasyon ile taşıma ve depolama esna­sında maruz kalacağı iklim koşullarına, ürünü etkilemeden ve kendisi et­kilenmeden karşı koyabilmelidir.

·        Kapak, ambalajı, içeriğini tüketiciye kadar uygun bir şekilde kapatabilmeli ve tasıma ve depolama sırasında karşılanması olası dış etkenlere karşı tam olarak koruyabilmelidir.

·        Eğer ambalajın içeriği bir kerede tüketilmek üzere üretilmediyse, ka­pak hem kolaylıkla açılmalı hem de kolaylıkla kapatılmalıdır.

·        Bazı ürünler için kapağın kurcalandığını belli etmesi arzu edilir. Bu
özel talebin gerçekleşmesi için kullanılan kapaklar bu işlevi yerine getir­melidir.

·        Bazı ürünlerin ambalajlarının kapatılmasında kullanılan kapakların ço­cuklar tarafından kolaylıkla açılmaması istenir. Kimyevi madde ve ilaç ambalajların kapakları için bu istek geçerlidir. Kapak bu istenilen işlevi yerine getirebilir özellikte olmalıdır.

·        Bu temel gereksinimler mümkün olan en etkili şekilde uygulanmalıdır. Aynı düşünlerin kapak için seçilecek conta için de uygulanmasının yarar ve gerekliliği unutulmamalıdır. Kapağın contası çoğu zaman ambalajın içine konan ürünle temas halindedir, iyi bir kapatma için; contanın, am­balajın içeriği ile uyumu ve randımanlı şekilde işlevini yapması da temci bir gereksinimdir.

Kapağın Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Kriterler

·        Ambalajlanacak ürün ve onun dağıtım özelliği, tipi, şekli, pil değeri, sıcak ya da soğuk olarak doldurulacağı, dolumdan sonra sterilizasyonun uygulanıp uygulanmayacağı.

·        Kapatılacak ambalajın özellikleri (cam şişe ya da kavanoz, plastik şişe ya da kavanoz, tüp) tam boyut ve toleransları, yüzey işlemesi,

·        Ambalajda uygulanan kapatma yöntemi. Eğer makineyle uygulanacak­sa makinenin tipi ve modeli.

·        Gerek duyulan kapağın tip ve malzemesi.

·        Kapağın olası conta (astar) tipi.

Kesintisiz (CT) Kapaklar: Önceden diş açılmış kapaklardır, elle ya da otomatik olarak kapatılır. Ambalajın üzerinde bu dişe karşılık uygun diş bulunması gerekir. Kalaylı saç levhadan alüminyumdan ısıl olarak katıla­şan termoset plastikten üretilen CT kapaklar, cam şişe ve kavanozlarda, plastik şişe ve kavanozlarda, katlanabilir plastik ve alüminyum tüplerde kullanılır. CT tipi bütün kapaklar mm. olarak iç çap ve açılan dişin tipi ile tanımlanır. Açılan diş derin, sığ, orta gibi tasarımlara ve her santim­deki diş sayısına göre tanımlanır. Termoplastikten üretilen CT tipi ka­paklar; boşaltma gagalı, menteşeli, emniyetli kapaklar olarak üretilir. CT tipi kapaklara parlaklık kazandırmak için kapaklar, bir astar ile kaplanır.

Bükülerek Açılan (Twist Off) Ya da Tırnaklı Kapaklar: Bu kapaklarda dişlerin geçmesi ilkesiyle çalışır. Ancak bu tip kapaklarda diş, kesintisiz olmayıp pençe görümünde bir dizi tırnaktan oluşur. Tırnak sayısı 2, 4 ya da 6'dır. Bu tırnaklar ambalajın üzerindeki dişlerle uyumlu olup kapak döndürüldüğünde tırnaklar kapağı ambalaja yaklaştırarak sıkıştırır. Bu tip kapaklar saçtan üretilir ve cam şişe ve kavanozları kapamada kullanı­lır. Kapaklarda daima bir astar (sızdırmazlık contası) bulunur.

Roll On Kapak: Genellikle alüminyumdan üretilir. Bu tür kapakların di­şi, kapak üreticisi tarafından yapılmaz. Blank olarak adlandırılan contalı fakat dişsiz kovan şeklindeki kapak dolumcuya gönderilir. Orada, şişenin boynuna geçirildikten sonra, diş profilini izleyebilen dişli çarklar ile mer­daneden geçirilir. Roll-on kapakların alt kenarında genellikle delikli bir bant bulunur. Kapak açıldığında bu bant kopar. Ambalajın kurcalandığı­nı belli eden bu özellik Ropp olarak adlandırılır. Bu kapak; gıda, meşru­bat ve ilaç sanayinde kullanılır.

Bastır Aç - Bastır Döndür (Press - Twist) Kapak: Bu tip kapaklar dişle­rin dolumdan sonra açıldığı kapaktır. Alüminyum ya da saçtan üretilir. Bu kapakların iç tarafında daima plastikten bir sızdırmazlık contası bulunur. Kavanoz doldurulup buharlı kapatma yöntemi uygulandığında kapağın içindeki conta yumuşayarak dişlerin şeklini alır. Kavanoz soğuduğunda contada oluşan diş izi kapak açıklıktan sonra yeniden kapatılabil­meyi sağlar. Hava geçirmez bir kapatmanın geçerli olduğu bebek mama­sı ve benzer gıdaların ambalajlanmasında kullanılır.

Geçme Kapaklar: Bu kapaklar basit tip kapaklardır. Şişenin üzerine bas­tırılarak geçirilir. Sürtünme, sıkı geçme toleransın çok az olması ya da ambalajı kavrayan flanj, oyuk ve tırnaklar aracılığıyla tutturulur. Bu geç­me kapaklar metal ya da plastikten üretilir. Kapakların termoplastikten yapılması durumunda ise kurcalandığı belli olan kapak ya da başka özellikleri bünyesinde barındıran kapak olarak üretilir. Özellikle çeşitli jöle ve ilaç ambalajlarının kapağı olarak kullanılır.

Bastır İt / Çek Aç Kapaklar: Kullanımı oldukça kolay olan kapakların açılması için özel bir alet gerekir. Şarap şişelerine uygulanan mantarlar bu kapakların en tipik örneğidir.

Taç Kapaklar: Saçtan ve kalaysız çelikten üretilir. Taç kapakların etek kısmı kısa olup üzerinde oluklar bulunur. Bu oluklar kıvrılarak şişenin baş kısmına kitlenir. Bu tip kapaklar yoğun olarak gazlı içecekler ve bir ölçüde de ağız kısmı dar olan canı kavanozlar için kullanılır. Taç kapak­ların daima bir sızdırmazlık contası bulunur. Yeniden doldurulan şişeler için ideal kapak türüdür, çünkü şişenin ağzında dikiş olmadığı için kırıl­maya karşı oldukça dirençlidir. Taç kapağın bir değişik uygulaması da bükülerek açılan taç kapaktır (twist - of). Geleneksel taç kapak ile aynı yöntemle kıvrılarak kapatılır. Farkı herhangi bir açacak kullanılmadan el ile açılabilmesidir. Bükülerek açılan taç kapaklar yeniden kullanılacak şişelere uygulanamaz. Çünkü şişenin ağız kısmında oldukça kırılgan bir diş bulunur. Bu diş ise; şişeler iade edilirken kolayca kırılacağından şişe­nin tam olarak ve gerekliği şekilde kapatılması garanti edilemez. Bu tip kapakların diğer bir sakıncası da açılıp kapatıldığı yani kurcalandığının belli olmamasıdır.