AmbalaJ

Cam kum, soda, kireçlen oluşan inorganik bir maddedir. Cam ambalaj üretiminde belli oranda cam kırığı kullanılması hem teknik: hem de ekonomik bakımdan avantaj sağlar. Canım hammaddesi ucuzdur ve genelde kolaylıkla sağlanır. Oldukça eski bir geçmişe sahip olan cam ambalajın, bugün bilgisayar destekli tasarım ve yüzey işlenmesi için bulunan yeni teknikler sayesinde teknik özelliğini arttırılırken, ağırlığı azaltılmıştır. Blow - blow (B - B) tekniğiyle 275 gr. olan ağırlık, dar bo­yunlu -pres üfleme teknolojisiyle 140 gr.' a kadar düşürülmüştür. CAD/ CAM bilgisayar sisteminin, camın kalıp tasarımı ve tasarım üretiminin entegrasyonu içinde kullanılmaya başlanmasıyla, cam ambalaj üretimin­de bir başka boyut yakalanmıştır.

CAD / CAM, cam ambalajda müşterilerin istediği ayrıcalık ve kaliteli yeni özgün taleplerine yanıt verir. CAD / CAM sisteminde tek bir amaç vardır; cam ambalajın, müşteriye çok açık ve gerçekçi bir biçimde sunu­larak, müşterinin onayını, bilgisayar terminalinde görerek daha sonra ya­pılacak değişiklikleri önlemek suretiyle zamandan tasarruf sağlamaktır. CAD / CAM 'la üç boyutlu yüzey modelleri, serbest şekilli eğriler kulla­nılarak tabii ve sezgisel yöntemlerle yaratılabilir. Daha önce yaratılan yüzeyler, islenilen şekli alana kadar uzatılıp düzeltilir ya da deforme edi­lir. Milyonlarca renk mevcut olup, şeffaflık, sertlik, parıltı ve diğer görsel özellikler de kontrol edilir. Işık kaynaklarının yönü, kuvveti ve rengi, cam gibi maddelerin bilgisayar ekranında gerçekçi biçimde görüntülen­mesini sağlar. CAD / CAM cam ambalaj üretiminin artık bir parçası ol­muş durumdadır. 3D ile kendi iş istasyonlarında çalışan uzmanlarca, iş­leme tarifleri ve freze doğrultusunu tayin için programlar yaratılır. Bun­lar, tasarım bilgilerini oluşturan veri tabanına ulaştırılır. Cam ambalaj üretiminde CAD / CAM kullanımında seri üretimlerin sağlanması için, dizayn ekibi, gerekli eğrileri, 3D ile tasarlayabilir. Bu şekil üfleme, cam çukurlarının aynı şekilde tekrarlanması için kesin spesifikasyonlar kabul edilmiştir. Pratikte tüm boyun halkası işleri, bilgisayar kontrolü altında yapılır. Özel olarak yazılmış program ile bilgisayar ekranında tasarımcı taralından verilen bilgilerden, otomatik olarak yaratılan taban plakası üzerindeki freze doğrultusu kullanılarak tüm harfler noktalı resimler ve diğer işaretler şişelerin diplerine işlenebilir. CAD / CAM' la, canı ambalaj üretiminde hazırlık sürekli kısaltılmış, hassas ölçüler getirilmiş, tek üretim yönetimine önemli katkılar sağlamıştır.

Avantajları

v     İçine konan üründe herhangi tat ve koku değişimine neden olmaz.

v     İç basınca direnci iyidir.

v     Kimyasal direnci iyidir.

v     Sterilize edilebilir.

v     Güçlü bir bariyer özelliği vardır (yani gaz, nem, koku geçirmez).

v     Saydamdır, içindekini gösterir.

v     Bütün dimyatla gıda maddeleriyle direkt temasına izin verilir.

Bir cam ambalajın üretimi ham maddenin fırında yaklaşık 1.500° C 'ta eritilmesiyle başlar. Bir cam fırını, ne kadar üretim makinesine hizmet götürdüğüne bağlı olarak, 4 ila 400 ton erimiş cam içerir. Cam eritildik­ten sonra 1100° C kadar soğutulur, üretim makinesine beslenir. Cam ambalajların tümü iki evrede üretilir. Bu nedenle iki takım kalıba gerek­sinim duyulur. Öncelikle bir taslak hazırlanıp üfleme kalıbına iletilir. Ve orada üflenerek son şeklini alır. Cam şekillendirme kalıpları teknik ola­rak karmaşık okluklarından oklukça pahalıdır.

Kalıp yapım maliyetlerinin yüksek olması kısa süreli üretimi ekonomik olmaktan çıkarır. Bu nedenle bulun cam ambalaj üreticileri, standart bü­yüklükle şişe ve kavanoz üretirler. Standart ambalajlar uzun süreli üre­tildiğinden her birim için kalıp maliyeti düşük bir seviyeye indirgenmiş olur. Bu tip standart ambalajlar için standart kapaklar mevcuttur. Üreticilerin büyük bir çoğunluğu bu tür ambalajları standart renklerde üretir. En çok bilinenleri şeffaf (renksiz), yeşil ve kahverengidir.

Şeffaf cam iyi bir tanıtma ve ambalajın içeriğinin müşteri tarafından kontrol edilmesine olanak verir. Yeşil ve kahverengi camlar, ambalajın içerdiği ürünü ultraviyole ışığına karsı korur ve içeriğinin rengini vurgu­lamak için yararlanılır.

Eğer uzun süreli üretim ile standart dışı şişe ya da kavanoz üretilecek ise, ambalajın planlanmasında aşağıdaki noktalar göz önünde bulundu­rulmalı:

v     Bir cam ambalajın planlanmasına nominal hacmin belirlenmesi ile baş­lanmalı. Diğer bütün boyutlar ve ambalajın et kalınlığı bu hacimle ilintili
olmalıdır.

v     Silindirik şekiller ile yuvarlatılmış hatlı şekillerin üretimi, dikdörtgen ve keskin köşeli şekillerden daha ucuza gelir. Keskin köşeli kalıplarda camın dağılımı eşit olmadığından zayıflayarak daha kolay kırılmaya yol açar.

v     Şişenin çapı ile yüksekliğinin birbirine oranı iyi bir şekilde planlanmalı­dır. Uzun ve dar bir ambalajın üretimi geniş olanına oranla daha pahalı­ya mal olur. Ayrıca ambalajın boyunun taşıma ve dağıtım ambalajı ile perakende satış yapılan dükkanlardaki vitrin raflarına uyumu göz önüne alınmalı. Taban alanı yüksekliğine (boyuna) oranla küçük olan bir amba­laj daha kolay devrilir.

v     Şişe ya da kavanozun ağız kısmının kalın ve fazla girintili çıkıntılı ol­ması, üretim maliyetini arttırıcı bir etkendir.

v     Şişenin boyun kısmının uzun olması, kısa boyuna oranla daha pahalıya
mal olur.

v     Şişede, şişenin hacminin %4 ila %5'i oranında bir hava boşluğuna gereksinim duyulur.

v     Asimetrik şekil, ayrık sap gibi özel gereksinimler ile özel yüzey işlemi gibi özel talepler de maliyeti arttırıcı etkenlerdir.

v     Cam şişeye yapışacak etiketin yeri de planlanmalıdır. Dağıtım, nakliyede etiketin çizilip yırtılmasını önlemek için hafif çukur da olabilir.

v     Ambalajı kapatma yöntemi, kapak tipi planlanma evresinde göz önünde ulundurulmalıdır. Doğru kapağın seçimi özellikle cam ambalajlar için çok önemlidir. Eğer seçilen kapak amaca uygun değilse, cam ambalajın sızdırmazlık özelliği de ortadan kalkar.

v     Eğer ambalajın belli bir iç basınca dayanması isteniyorsa, et kalınlığı ona göre planlanmalıdır.

Bir cam ambalajın iç basınca dayanıklılığı ve genel direnci özel astarlama (kaplama) ile attırılabilir. Taşıma sırasında ambalajın dış yüzeyinde çi­zikler oluşmasını da önleyen bu astarlar organik ya da metalik esaslı ola­bilir.

Organik Astarlar

Sabun, balmumu, silikon, stearat ve PE bileşikleri olabilir. Metal oksit bazlı astarlar genellikle TiO₂ ( titan oksit) ya da SnO₂ (kalay oksit) olabi­lir. Hem organik hem de metalik astarlar cam ambalajın dayanıklılığını belli bir oranda arttırıcı faktörlerdir, fakat en iyi sonuç her iki tip astarın bir arada kullanılmasıyla elde edilir.

Cam ambalajın, üreticiden dolumu yapacak olan kullanıcıya iletilmesi sürecinde, ambalajlanma yönergesi özellikle önemlidir. Cam ambalajla­rın nem ve güneş ışığına maruz kalabilmelerine rağmen darbe ve titre­şimlere dayanıklılığı çok azdır. Dolayısıyla cam ambalajlar taşıma esna­sında darbelere karşı korunacak şekilde ambalajlanmalıdır.

Cam Aerosoller: Bugün iki tip aerosol cam şişe kullanılır. Bunlar: Kaplı ya da kaplı olmayan cam aerosollerdir. Kaplı şişeler, batırma yöntemi kullanılarak üretilir. Şişenin kaplaması, PVC ve katkı maddelerinden olu­şur. Estetik yönden bakıldığında aerosol cam şişe ambalajı büyük avan­tajlara sahiptir. Bu yüzden de parfüm ve kolonyalar, cam aerosol şişeler­de ambalajlanır. Kozacılıkta kullanılan aerosoller de atıl özellikleri yü­zünden cam şişelere doldurulurlar.

Cam Şişe Kavanoz Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Kriterler

v     Ürünün tipi ve özellikleri (pH değeri, vizkositesi).

v     Ürünün özel gereksinimleri olup olmadığının belirlenmesi.

v     Standart şişe ve kavanozlar kullanılmayacaksa, yeni ambalaj tasarımına
yönelik taslak çalışmaları.

v     Birim ambalaj için ürünün ağırlığı ve hacmi.

v     Ürünün dolum yönteminin (sıcak, soğuk ya da hacimsel dolum olup
olmadığı) bildirilmesi.

v     Dolumun yapılacağı makinenin modeli ve teknik özellikleri.

v     Şişe ya da kavanozu kapatma yöntemi.

v     Kullanılacak kapak tipi ve kapakla ilgili her türlü ayrıntı ( özel bir renk
ya da baskıya sahip olup olmayacağı).

v     Gereksinim duyulan cam ambalajın tipi, boyutu.

v     Cam ambalaj üzerinde kullanılacak etiketin tipi.