TÜRKİYE’DE GIDA SEKTÖRÜ
22/12/2006TÜRKİYE’DE GIDA SEKTÖRÜ
Kuruluş Sayısı, Mevcut Kapasite ve Kullanımı
l DPT verilerine göre imalat sanayii içinde gıda sanayii, üretim değeri olarak %18-20’lik paya sahiptir.
l Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü verilerine göre 1994-2000 yılları arasında gıda sanayii işyeri sayısı 22.243‘den 27.543’e artış göstermiştir.
l Bu sayı DİE (yeni adıyla TÜİK) geçici sanayi sayımı sonuçlarında 30 bini aşkın olarak verilmiştir. Hatta bazı kayıtlara göre 40 bini bulan işyeri sayısı, sektörden ayrılmalarla 30-35 bin aralığına tekrar düşmüştür.
Mevcut Durum
l Türkiye’ de 28,000 civarında gıda işletmesinin mevcuttur.
l Mevcut gıda işletmelerinin 16,832 adedi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (TKB) gıda siciline kayıtlıdır.
l Gıda sektörü içerisinde un ve unlu ürünler sanayi %56 dolayında bir oranla en büyük paya sahiptir.
l %18 civarında süt ve süt ürünleri,
l %12 meyve sebze işleme,
l %4 bitkisel yağ ve margarin,
l %3 sekerli ürünler,
l %3 et ürünleri,
l %3 civarında tasnif dışı gıdalar ve %1’e yakın alkollü içkiler,
l Kapasite kullanma oranına gelince ilk sırayı %97'lik oranla şeker sanayi
l %49.6 ile meşrubat, %43.2 ile meyve sebze işleme sanayi izlemektedir.
l Kırmızı et ve et ürünleri sanayiinde kapasite kullanma oranı %10.4 dür.
Kalkınma planı çerçevesinde;
l Gıda sektöründe 16.780 firma bulunuyor.
l Bu firmaların sadece 2000’inin yeterli olduğu belirtiliyor
l Ayçiçeği mısır, tavuk eti, yumurta ve süt sektörlerini AB ‘le birlikte zor günler bekliyor.
Gıda Sanayiinin Güçlü Yönleri
l Tarımsal hammadde varlığı ve çeşitliliği bakımdan dışa bağımlı olmayan bir potansiyel yapıya sahiptir.
l İleri ülkelerdeki gelişmelere adaptasyonun istendiği bir yapı söz konusudur.
l Dünyada sulanabilir alanlar son sınırına gelmişken, ülkemiz bu açıdan hala kullanılamayan arazi varlığı mevcuttur.
l Coğrafi konum ve pazar açısından sanayi avantajlara sahiptir..
l Sanayiinin dış satım potansiyeli bulunmaktadır.
l Türkiye gıda sanayii dinamik bir yapıya sahiptir.
l Gıda ürünlerinin tüketime özellikle de insan tüketimine yönelik oluşu ve vazgeçilmez nitelik taşımaları nedeniyle sanayide yatırımları özellikle de son yıllarda yabancı sermayeli girişini artırmıştır.
l Katma değeri yüksek ürünler üreten gıda sanayii, tüketim ve satın alma davranışlarındaki değişimlere hızlı olarak yanıt vererek dinamik yapısını korumaktadır.
l Girişimci ruh ve son yıllarda işletme yönetiminde gelişmeler vardır.
l Gıda mevzuatı alanında teknik anlamda uyumun sağlanması sanayi için rekabette avantajlar yaratacaktır.
Gıda Sanayiinin Zayıf Yönleri
l Yeterli, kaliteli ve homojen hammadde temin etmede sorunlar bulunmaktadır.
l Sektörde küçük ve orta ölçekli işletme yoğunluğu ve yetersiz sermaye yapısı
l Güç birliğinin olmayışı
l Yetersiz denetim ve kayıtdışlık.
l Vergi oranları yüksek ve orantısızdır.
l Yüksek üretim maliyeti .
l Tüketici bilincinin tam olarak oluşmaması
l Gelir düzeyindeki dengesizlikler
l Yetersiz AR-GE
l Gıda üretiminde asgari teknik ve hijyenik koşullara uyumda sorunlar devam etmektedir.
l Sanayinin gelişimi için ara eleman eksiklikleri
l Eğitim ve uzmanlaşma açısından olumlu yapı söz konusu değildir.
l İşletmelerde genel olarak gıda güvenliği ve kalite yönetim sistemi uygulamalarının tatmin edici düzeyde olmayışı.
Et Endüstrisi
l Ülkemizdeki kırmızı et endüstrisinde yer alan kuruluşları incelediğimizde bunların;
Ø Belediye mezbaha ve kombinaları,
Ø Özel Sektöre ait mezbaha ve kombinalar,
Ø Et ve Balık Ürünleri A.Ş.ne ait kombinalar ve
Ø Et mamulleri üreten özel sektör tesisleri olduğu görülür.
l Kırmızı et endüstrisi içerisinde belediye mezbaha ve kombinaları sayısal olarak 803 adet işletme ile ilk sırada yer almaktadır.
l Ayrıca Et ve Balık Ürünleri A.Ş. ait 10 adet kombina ile özel sektöre ait 96 adet kombina ve mezbaha bulunmaktadır.
Süt Endüstrisi
- Ülkemizde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı gıda sanayi envanterine göre 1000 ton/yıl ve üzerinde üretim kapasitesine sahip 1.300 adet süt ve süt mamulleri işleyen tesis bulunmaktadır.
- Bu işletmelerin % 6’sı kooperatif niteliğindedir.
- 1300 adet süt işletmesinin ;
Ø 190 adedi pastörizatöre,
Ø 13 adedi ise sterilizatöre sahip olup,
Ø geriye kalan işletmeler ise çift cidarlı kazana sahiptir.
- Üretilen toplam sütün ;
Ø % 35’i çiftliklerde hayvan besleme ve çiftçi ailesi öz tüketiminde kullanılarak,
Ø % 35’i küçük mandıralarda ürüne işlenerek,
Ø % 11’i sokak satıcıları tarafından hane halkı tüketimine arz edilirken,
Ø % 19’u modern süt fabrikalarında işlem görmektedir.
Prof. Dr. Ümit GÜRBÜZ
Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi
Besin Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı
